Zwolnienie z obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – kto może je mieć i jak uniknąć mandatu bezpiecznie

W praktyce łatwo pomylić wyjątek z „automatycznym prawem” do jazdy bez zapiętych pasów, choć obowiązek zapinania dotyczy zarówno kierującego, jak i osoby przewożonej w pojeździe wyposażonym w pasy podczas jazdy. Zwolnienie działa wyłącznie jako wyjątek w konkretnych prawem i medycznie ocenianych sytuacjach, a brak właściwej podstawy może skończyć się mandatem. Najbezpieczniej od początku oddzielić przypadki wynikające z przepisów od tych wymagających ważnego zaświadczenia lekarskiego.

Na czym polega zwolnienie z obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa

Obowiązek zapinania pasów bezpieczeństwa dotyczy zarówno kierującego, jak i osoby przewożonej w pojeździe wyposażonym w pasy podczas jazdy. Przepisy przewidują jednak zwolnienie z tego obowiązku — jako wyjątek od reguły.

Zwolnienie nie oznacza automatycznego uprawnienia „z góry” dla każdej sytuacji lub każdej osoby. Ma zastosowanie wyłącznie w określonych przypadkach przewidzianych prawem oraz wtedy, gdy istnieje odpowiednia podstawa prawna albo medyczna do odstąpienia od zapinania pasów. W praktyce oznacza to, że konkretna sytuacja jest oceniana indywidualnie.

Istotą zwolnienia jest dopuszczenie odstępstwa od obowiązku zapinania pasów, a nie wyłączenie zasad odpowiedzialności za bezpieczeństwo w ruchu drogowym. Powołując się na zwolnienie, warto dysponować uzasadnieniem, które pozwala je właściwie zastosować.

Kiedy obowiązek zapinania pasów nie dotyczy danej osoby lub sytuacji (art. 39)

Zgodnie z art. 39 Prawa o ruchu drogowym obowiązek zapinania pasów bezpieczeństwa nie dotyczy wskazanych w przepisach osób i sytuacji.

• Kobieta o widocznej ciąży — jest objęta wyłączeniem z obowiązku zapinania pasów.
• Kierujący taksówką podczas przewożenia pasażera.
• Instruktor lub egzaminator — w trakcie szkolenia lub egzaminowania.
• Policjant oraz inne wskazane służby — w określonych sytuacjach służbowych, w tym podczas przewożenia osoby (osób) zatrzymanej.
• Funkcjonariusz BOR — podczas wykonywania czynności służbowych.
• Żołnierz Żandarmerii Wojskowej — podczas czynności ochronnych.
• Zespół medyczny — w czasie udzielania pomocy medycznej.
• Konwojent — podczas przewożenia wartości pieniężnych.
• Osoba chora lub niepełnosprawna — przewożona na noszach lub w wózku inwalidzkim.
• Dziecko poniżej 3 lat — przewożone pojazdem kategorii M2 i M3.
• Dziecko przewożone w ramach zasad określonych w art. 2 ust. 2 ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów — w zakresie przewozu środkami publicznego transportu zbiorowego.

Jeżeli w Twoim przypadku pasy nie muszą być zapinane, istotna jest podstawa przewidziana w przepisach. Niezapięte pasy mogą wiązać się z mandatem, zależnie od okoliczności i oceny w trakcie kontroli.

Jak wygląda uzyskanie zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniu do używania pasów

Aby móc powołać się na zwolnienie z obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa, potrzebne jest ważne zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu do ich używania. Zaświadczenie wydaje lekarz po indywidualnej ocenie stanu zdrowia pacjenta — nie ma zamkniętej, „automatycznej” listy schorzeń, które same z siebie zwalniają z obowiązku zapinania pasów.

Zaświadczenie powinno być zgodne z wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 13 maja 2015 r. (załącznik nr 1) i zawierać wymagane dane oraz wpis o przeciwwskazaniu z okresem obowiązywania.

• Numer zaświadczenia — unikalny numer w układzie wskazanym we wzorze.
• Podstawa prawna — art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym.
• Dane pacjenta — imię i nazwisko oraz numer ewidencyjny PESEL albo (jeśli PESEL nie występuje) seria, numer i nazwa dokumentu tożsamości oraz nazwa państwa wydania.
• Stwierdzenie przeciwwskazania — wpis o przeciwwskazaniu do używania pasów bezpieczeństwa z podaniem okresu obowiązywania w formie „od dnia … do dnia …”.
• Data wydania — data wystawienia oraz podpis i pieczątka lekarza.
• Oznaczenie podmiotu — nazwa i adres placówki, w której wykonano badanie lekarskie.

Zaświadczenie ma termin obowiązywania. Po upływie wskazanego okresu może być potrzebna ponowna konsultacja lekarska w celu oceny stanu zdrowia i ewentualnego przedłużenia przeciwwskazania.

Jak postępować przy kontroli drogowej, żeby ograniczyć ryzyko sporu

Jeżeli masz zwolnienie z obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa, podczas kontroli drogowej zwykle trzeba je potwierdzić. W praktyce oznacza to posiadanie przy sobie ważnego zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniu do używania pasów (w odniesieniu do kierowcy i pasażera). Brak ważnego dokumentu może skutkować ukaraniem.

• Dokument przy sobie — zaświadczenie powinno być ważne w chwili kontroli i gotowe do okazania.
• Trzymaj zaświadczenie „na podorędziu” — podczas każdej jazdy miej je tak, aby w razie kontroli móc je szybko pokazać.
• Okazuj dokument funkcjonariuszowi — w trakcie kontroli należy niezwłocznie przedstawić zaświadczenie potwierdzające zwolnienie.
• Nie opieraj się wyłącznie na samym rozpoznaniu — zwolnienie w praktyce wymaga odpowiedniego, ważnego zaświadczenia, a nie tylko informacji o stanie zdrowia.
• Sprawdź zgodność czasową — jeśli dokument traci ważność, potrzebna jest aktualizacja decyzji lekarskiej; w przeciwnym razie może nie stanowić podstawy do zwolnienia podczas kontroli.

W razie braku ważnego zaświadczenia konsekwencje sankcyjne mogą dotyczyć zarówno kierowcy, jak i pasażera, zależnie od ustaleń kontroli.

Jakich dokumentów i obejść nie stosować oraz jakie są konsekwencje niewłaściwego potwierdzenia

Niewłaściwe potwierdzenie zwolnienia (np. nieważne lub niezgodne z aktualnym drukiem dokumentu) nie stanowi podstawy do niezapinania pasów. W efekcie ryzyko sankcji może dotyczyć zarówno kierowcy, jak i pasażera — także wtedy, gdy w pojeździe pojawią się osoby, które nie miały zapiętych pasów.

Osoba	Za co grozi sankcja (w praktyce)	Mandat (przykład z opisu sankcji)	Punkty karne
Kierowca	Gdy kierujący nie ma zapiętych pasów	100 zł	2
Pasażer	Gdy pasażer nie ma zapiętych pasów	100 zł	0 (mandat dla pasażera)
Kierowca	Gdy pasażerowie nie zapinają pasów (odpowiedzialność kierującego)	100 zł	5
Kierowca	Nieprzepisowe przewożenie dziecka (brak właściwego systemu przytrzymującego)	150 zł	6

Jeśli dojdzie do wypadku, ubezpieczyciel może brać pod uwagę niewłaściwe zabezpieczenie pasami przy ocenie roszczeń z OC. W praktyce takie oceny mogą opierać się m.in. na dokumentacji i ustaleniach z protokołu — dlatego warto zadbać o aktualną dokumentację potwierdzającą przeciwwskazanie.

• Dokument ma znaczenie w praktyce — nieważne lub niezgodne potwierdzenie zwykle nie stanowi podstawy do zwolnienia.
• Ryzyko może dotyczyć kierowcy i/lub pasażera — w razie niezapiętych pasów sankcje mogą zostać nałożone na obie strony, przy czym punkty karne przypisywane są kierującemu.
• Przy dzieciach liczy się właściwe zabezpieczenie — przewożenie poza odpowiednim systemem przytrzymującym może wiązać się z wyższymi sankcjami.

W razie wątpliwości dotyczących podstawy do zwolnienia i ważności dokumentu warto skonsultować sytuację z lekarzem, który wydał zaświadczenie.