Pasy bezpieczeństwa dla pasażerów: kiedy musisz je zapinać i za co odpowiada kierowca (Art. 39, 45 prd)

W praktyce o pasy bezpieczeństwa często rozbija się dopiero w momencie kontroli: nawet jeśli kierowca ma zapięty pas, obowiązek może dotyczyć także pasażerów. Wynika on z przepisów Prawa o ruchu drogowym (m.in. art. 39 oraz art. 45 ust. 2 pkt 3–5) i obejmuje osoby zajmujące miejsca wyposażone w pasy. To rozróżnienie wpływa na to, jak rozumieć odpowiedzialność kierowcy za niezapięcie pasów przez pasażerów.

Kiedy obowiązek zapinania pasów dotyczy kierowcy i pasażerów

Obowiązek korzystania z pasów bezpieczeństwa dotyczy zarówno kierowcy, jak i pasażerów — o ile zajmują miejsca wyposażone w pasy. Podstawą są przepisy ustawy – Prawo o ruchu drogowym (art. 39 oraz art. 45 ust. 2 pkt 3–5). W trakcie jazdy każda osoba przebywająca w pojeździe na miejscu z pasem powinna mieć pas zapięty.

Pasy bezpieczeństwa zaczynają działać od momentu ich zapięcia (pierwsze „kliknięcie”) w trakcie podróży. Zapięte pasy mają utrzymywać ciało w pozycji siedzącej podczas nagłego hamowania lub innego gwałtownego zdarzenia oraz chronić przed wyrzuceniem z fotela.

Kiedy kierowca odpowiada za niezapięcie pasów przez pasażerów

Kierowca może odpowiadać za dopilnowanie, aby pasażerowie zapinali pasy bezpieczeństwa, o ile zajmują miejsca wyposażone w pasy. W razie kontroli policji niezapięte pasy mogą skutkować nałożeniem kary finansowej i punktów karnych zarówno wtedy, gdy problem dotyczy kierowcy, jak i wtedy, gdy dotyczy pasażera.

W razie kontroli policji:

• jeśli niezapięte pasy dotyczą kierowcy, zapłaci on 100 zł i otrzyma 2 punkty karne;
• jeśli niezapięte pasy ma pasażer, kierowca dostaje 100 zł i 4 punkty karne (niezapięte pasy dotyczą obowiązku pasażera, a sankcje mogą zostać nałożone także na niego).

Odpowiedzialność kierowcy może aktualizować się także wtedy, gdy kierujący ma podstawę do niezapinania pasów. Samo to nie zwalnia go z obowiązku dopilnowania, aby pasażerowie korzystali z pasów, o ile nie mają ustawowych wyłączeń. W razie wypadku niezapięcie pasów przez pasażerów może zostać potraktowane jako przyczynienie się do szkody, co może mieć wpływ na wysokość odszkodowania z polisy OC.

Jak ostrożnie zapiąć pas: ułożenie, dopasowanie i dopilnowanie „klik” w klamrze

Przy zapięciu pas bezpieczeństwa powinien zadziałać przez „klik” w klamrze, a taśmy powinny płasko przylegać do ciała i iść bez skręceń. Szczególnie ważne jest dopasowanie ułożenia pasa biodrowego i piersiowego oraz ustawienie górnego punktu mocowania.

• „Klik” w klamrze: zapięcie powinno być zrealizowane przez wyraźne zaskoczenie zapięcia (klamry i gniazda pasa) — dopiero wtedy pas jest prawidłowo zamocowany.
• Pas biodrowy (dolna część): powinien opinać biodra możliwie nisko względem brzucha i nie zsuwać się w trakcie jazdy.
• Pas piersiowy (górna część): ma przebiegać nad środkiem barku i nie może zsuwać się z ramienia ani opadać na szyję.
• Dopasowanie górnego punktu mocowania: ustaw taśmę barkową tak, aby przechodziła przez bark w poprawnej pozycji i nie ocierała o szyję.
• Przyleganie do ciała i skasowanie luzów: po zapięciu warto dociągnąć pas, aby przylegał płasko do sylwetki bez istotnych luzów.
• Grube ubranie (np. kurtka/płaszcz/marynarka): rozepnij wierzchnią odzież i poprowadź taśmy jak najbliżej ciała, bo dodatkowa warstwa materiału może pogarszać przyleganie pasa.

Po korekcie ułożenia sprawdź, czy pas przebiega prosto, nie jest skręcony i przylega do ciała — to może wpływać na to, jak ogranicza przesuwanie się ciała w trakcie zdarzenia.

Wyłączenia i sytuacje szczególne, gdy obowiązek korzystania z pasów może nie dotyczyć

W określonych przypadkach przepisy przewidują wyłączenia (np. ze względu na zdrowie, ciążę, charakter służby lub rodzaj wykonywanych czynności), a przy przewozie dzieci obowiązują odrębne zasady.

• Przeciwwskazania lekarskie: osoba mająca orzeczenie lekarskie o przeciwwskazaniu do używania pasów bezpieczeństwa może nie musieć ich stosować.
• Widoczna ciąża: kobieta w widocznej ciąży jest wyłączona z obowiązku korzystania z pasów.
• Wybrane służby i sytuacje służbowe: wyłączenie może dotyczyć funkcjonariuszy w trakcie wykonywania czynności służbowych, w szczególności podczas przewożenia osoby (osób) zatrzymanej oraz przy wykonywaniu innych zadań medycznych lub ochronnych. Dotyczy to m.in. policjanta oraz wskazanych służb (np. Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, inspektora kontroli skarbowej), a także zespołu medycznego podczas udzielania pomocy medycznej i funkcjonariusza Biura Ochrony Rządu przy czynnościach służbowych.
• Przewóz dzieci: dziecko poniżej 12 lat i o wzroście do 150 cm co do zasady przewozi się w foteliku ochronnym lub innym urządzeniu przytrzymującym dopasowanym do jego wagi i wzrostu oraz z właściwymi warunkami technicznymi.
• Osoby chore lub niepełnosprawne: w niektórych przypadkach wyłączenie dotyczy osób przewożonych na noszach lub w wózku inwalidzkim.

Przy przewozie dzieci zabezpieczenie w wymaganym urządzeniu ma zastosowanie, a odstępstwa od stosowania fotelika są wyjątkiem.

• Zaświadczenie lekarskie: jeśli dziecko ma przeciwwskazania do przewożenia w foteliku lub innym urządzeniu przytrzymującym, transport bez fotelika może być dopuszczalny na podstawie zaświadczenia lekarskiego.
• Wzrost co najmniej 135 cm, a brak możliwości doboru fotelika: gdy nie da się dobrać odpowiedniego fotelika ze względu na masę lub budowę ciała, dziecko powinno siedzieć na tylnej kanapie i być przypięte pasami.
• Określone pojazdy: w niektórych sytuacjach (np. przewóz taksówką, karetką lub pojazdami służb) obowiązek stosowania fotelika nie musi być spełniony.
• Konfiguracja z trojgiem dzieci na tylnej kanapie: gdy nie ma miejsca na trzeci fotelik, dopuszcza się przewóz jednego dziecka na środku i przypięcie go pasami bezpieczeństwa (dla takiej sytuacji wymagany jest wiek co najmniej 3 lata).

Konsekwencje niezapiętych pasów: kontrola, sankcje i odpowiedzialność

W razie kontroli policji niezapięte pasy mogą skończyć się mandatem i punktami karnymi. Kierowca odpowiada za dopilnowanie, aby wszyscy pasażerowie zapięli pasy, jeśli siedzą na miejscach wyposażonych w pasy. Konsekwencje rozkładają się zależnie od tego, czy pasy są niezapięte u kierowcy, czy u pasażera.

• Niezapięte pasy u kierowcy: mandat 100 zł oraz 2 punkty karne.
• Niezapięte pasy u pasażera: kierowca zapłaci 100 zł i otrzyma 4 punkty karne (mandat za niezapięte pasy może dotyczyć również pasażera).

Jeżeli w pojeździe podróżują dzieci bez odpowiednich urządzeń przytrzymujących, sankcje są wyższe: mandat 150 zł oraz 6 punktów karnych w ramach obowiązku stosowania takich rozwiązań. W przypadku niezapiętych pasów konsekwencje mogą też mieć wymiar praktyczny w razie zdarzenia: ubezpieczyciel może obniżyć wypłatę z OC, uznając niekorzystanie z pasów za przyczynienie się do powstania szkody.